نماتدها و بیماریهای انار

[تاریخ مرد ۱۳, ۱۳۹۷] ~ در شاخه بیماری, مقاله

     

نماتدها و بیماریهای انار

نماتدها به گروهی از جانوران پرسلولی و کرمی یا نخی شکل گفته می‌شود که دارای ساختمان غیر بندبند هستند و در یک یا دو انتها ممکن است باریکتر شده باشند. نماتدها از بی‌مهرگان هستند و در یک انتهای بدن سر و در انتهای دیگر دُم قرار دارد. نماتدها رشته ای یا کرمی شکل بوده ولی ماده برخی از آنها ممکن است متورم و باد کرده باشد. مانند نماتد ماده Meloidogyne (گلابی شکل) و یا Heterodera (لیمویی شکل) می‌باشد. اندازه نماتدها متغیر می‌باشد و طول آنها در نماتدهای انگل گیاهی بین ۱۰-۱ میلی متر است ولی در آسکاریس به ۳۰-۲۰ سانتی متر و در کرم پیوک به ۱۲۰ سانتی متر هم می‌رسد. بیشتر نماتدهای انگل گیاهی با چشم غیر مسلح دیده نمی‌شود و نازک و نیمه شفاف هستند. حدود ۱۵۰۰ گونه نماتد شناخته شده است که فقط ۱۰% آنها انگل گیاهان می‌باشند. تقریباً در هر یک گرم خاک مرطوب۱۰۰-۵ نماتد وجود دارد که از نظر تنوع بسیار متغیر می‌باشد و بسیاری از آنها از باکتری ها، قارچ ها، جلبک ها و سایر نماتد ها تغذیه می‌کنند. نماتدهای انگل گیاهی اغلب در خاک زندگی می‌کنند و ریشه و سایر اندام های زیر زمینی گیاه را مورد حمله قرار میدهند.

نماتد مولد غده ریشه درختان انار :

انار یکی از گیاهان حساس نسبت به گونه های مختلف نماتد مولد غده یا همان .Meloidogyne spp میباشد. بافت سبک تا نیمه سبک خاکهای اکثر باغات انار نیز از عوامل تشدید کننده خسارت این نماتد میباشد. بنابر این با وجود پاتوژن قوی، گیاهان میزبان حساسی مثل انار و بافت خاک سبک باغات، شرائط برای ایجاد خسارت قابل توجه فراهم است.
خسارت نماتدهای مولد غده ریشه در روی درختان انار بصورت توقف رشد، ضعف عمومی، زردی برگها، ریزش برگهای فوقانی، لخت و خشک شدن تدریجی سرشاخه ها و بالاخره غده ای شدن توأم با پوسیدگی عمومی ریشه، ظاهر شده و موجبات زوال و یا مرگ تدریجی درختان را فراهم میاورد.
با آنکه بیشتر باغات انار کشور به این نماتد آلوده میباشند، اما قدرت ریشه زنی زیاد درختان انار و هرس ریشه که طی فرآیند شخم یا بیل داری و چال کود کردن انجام میشود از شدت خسارت کاسته و موجب بازسازی سیستم ریشه میشود. بهمین جهت باغداران چندان شکایتی از خسارت این نماتد ندارند. علیرغم این مطلب آثار فعالیت این نماتد بصورت خشکیدگی تنه و سرشاخه ها بصورت موردی در باغات قابل رویت میباشد.
زیان هنگفت و ملموس نماتدهای انار متوجه باغات جوان و یا باغات احداثی در اراضی ماسه ای و بسیار سبک میباشد. باید اذان کرد دامنه خسارات نماتدهای پارازیت گیاهی بطور اعم و نماتد مولد غده بشکل اخص رو به تزاید میباشد. که این امر نیازمند توجه ویژه و پی ریزی برنامه روشن در امر اصلاح باغات میباشد. همانطور که در صفحه اقلیم همین سایت و مطرح شد، بر خلاف ذهنیت عوام خاکهای بسیار سبک گزینه مناسبی برای احداث باغ انار نبود و از تبعات آن همین خسارت وارد بر ریشه درختان در اثر فعالیت نماتد ها میباشد.
یکی از روشهای کنترل نماتد مولد غده ریشه انتخاب رقم مقاوم به این نماتد میباشد. متاسفانه بر خلاف بسیاری از گیاهان که ارقام مقاوم به این نماتد در آنها شناسایی شده، در مورد انار هنوز هیچ تحقیق میدانی قابل اتکائی در خصوص شناسایی ارقام مقاوم به این نماتد صورت نپذیرفته است.
دیدگاه غالب در خصوص کنترل این نماتد اعتنا به رفتار باغات درگیر با این نماتد میباشد. آلودگی نهالهای جوان انار به نماتدهای مولد غده، از توسعه و نفوذ ریشه درخت به عمق مناسب جلوگیری و با افزایش تدریجی جمعیت انگل در خاک، موجبات زوال و مرگ گیاه را فراهم میاورد. ولی چنانچه در سالهای اولیه شرایطی فراهم باشد تا درخت بتواند به قدر کافی ریشه های خود را در خاک گسترش دهد یا به تعبیری ریشه از ناحیه فعالیت نماتدها فرار کرده و به اعماق بیشتر از ۵۰ سانت نفوذ کند و پس از آن نیز وضعیت نگهداری باغ به نفع درخت بوده گیاه میتواند فشار ناشی از انگل را تحمل و به مرز تولید اقتصادی برسد.
این دوره استقرار برای درختان انار ۷-۵ سال خواهد بود. درختان انار پس از استقرار، در صورت آلودگی قادر به تحمل خسارت نماتد بوده و میزان آنرا در حد اقتصادی نگه میدارند.

بیماریهای انار :

تاکنون نزدیک به ۸۵ عامل بیمارگر زنده و غیر زنده از نقاط مختلف دنیا، روی انار گزارش شده است. هر یک از این عوامل در شرایط خاص میتواند به درخت انار و یا میوه آن خسارت وارد آورند. پوسیدگی و ترشیدگی میوه و پوسیدگی طوقه و ریشه از مهمترین بیماریهای پاتوژنیک و ترکیدگی، سرمازدگی و آفتاب سوختگی میوه و خشکیدگی تنه و سرشاخه از مهمترین بیماریهای غیرپاتوژنیک انار محسوب میگردند.

پوسیدگی و ترشیدگی میوه انار در انبار یکی از عمده ترین بیماریهای مربوط به نگهداری میوه انار میباشد. تعدادی از قارچها، باکتریها، مخمرها و نماتدها در صورت راه یابی به داخل میوه عامل بروز این بیماری و گندیدگی و فساد میوه میباشند.
بعضی اوقات میتوان دلائل آشکاری نظیر حمله کرم گلوگاه، عارضه ترکیدگی میوه، سوراخ شدن در اثر فرو رفت خار در میوه و عوامل مشهود دیگر را عامل بروز بیماری و فساد میوه شناسایی نمود. لاکن انواعی از فساد و گندیدگی در میوه های انار مشاهده شده که ظاهرا راه نفوذی برای آنها بدرون میوه قابل تشخیص نیست.
گونه های مختلف قارچ آسپرژیلوس یا Aspergilluss و قارچ پنیسیلیوم Penicillium از عمده ترین عوامل فساد انار در انبار و پس از برداشت معرفی شده اند.
ترکهای بسیار ریز میکروسکوپی میوه های ظاهرا سالم، محل ورود قارچ به داخل میوه و شروع فرآیند پوسیدگی است. در صورت بالا بودن رطوبت و گرما فرآیند پوسیدگی بدون ورود قارچ به داخل میوه نیز صورت میگیرد. در مورد پوسیدگی انارهای ملس، ترش یا شیرین تفاوت قابل ذکری مشهود نیست تنها ارقام پوست قرمز نسبت به پوست سفید حساس ترند.
اگر قصد انبار داری طولانی مدت میوه انار و نگهداری آنرا در انبار دارید باید به اصول کامل برداشت و نگهداری میوه متعهد بمانید تا سطح خسارت را در آستانه اقتصادی مدیریت کنید. این مطلب در صفحه برداشت و نگهداری همین سایت به تفصیل بیان شده است.

پوسیدگی طوقه درختان انار یک بیماری موردی درختان انار است که در اثر فعالیت نماتدهای پارزیت گیاهی و قارچهای نظیر Armillaria mellea, Rosellinia necatrix, Cytospora sp., Fusarium sp., Phytophthora cactorum و باکتری Agrobacterium tumefaciens و لاروهای Palyphylla olivieri و یا چوبخواران و پوستخواران و همچنین کمبود عناصری نظیر ازت، روی، آهن و پتاس بروز میکند.
این بیماری موجب سبز خشک شدن و در نهایت به زوال درخت منجر میشود. در حال حاضر پوسیدگی طوقه، بیماری حائز اهمیتی در باغات انار محسوب نمیشود و آسیب وارده به پوست و محل طوقه درختان عمدتا ناشی از عوامل ثانویه نظیر سرمازدگی یا آفتاب سوختکی و عوامل فیزیولوژیکی نظیر شوری آب و خاک میباشد.

ترکیدگی میوه انار مهمترین بیماری فیزیولوژیکی و خسارتزا در تمام مناطق انارکاری ایران و دنیا محسوب میشود و بعد از کرم گلوگاه انار بیشترین خسارت را به باغداران وارد مینماید این خسارت بعضا تا ۴۰ درصد گزارش شده است.
البته میزان ترکیدگی انار در سالهای مختلف یکسان نبوده و به عواملی همچون کاهش درجه حرارت، واریته، نامنظم بودن آبیاری، بافت و جنس خاک و هوای موجود در آن، کمی رطوبت هوا، آلوده بودن باعات به آفات مکنده نظیر شته ها و کنه ها، بادهای گرم، بادهای سرد اوائل پائیز، کمبود بعضی از عناصر نظیر کلسیم، سرمای شدید پائیزه همراه بارندگی، آفتاب سوختگی، تغذیه و اختلالات هورمونی مرتبط میباشد.
کم آبی، نامنظم بودن دوره آبیاری، واریته حساس، اختلاف زیاد درجه حرارت شب و روز در اتهای دوره رشد و سرمای زود رس پائیزی توأم با ریزش باران بترتیب از بیشترین عوامل بروز ترکیدگی میباشند. ترکیدگی میوه انار از اواخر مرداد شروع و در اوائل پائیز به حداکثر شدت خود میرسد.
جهت کنترل ترکیدگی میوه انار روشهایی پیشنهاد گریده است بعضی کارشناسان اظهار داشته اند مصرف کود ازته که منجر به افزایش میزان اسید های آمینه و پروتئینها و بهبود شادابی درخت و برگها میگردد در افت ترکیدگی انار موثر بوده و پیشنهاد مصرف چند باره این کود در طول دوره رشد و اواخر دوره را دارند. استفاده از خاک پوش جهت حفظ رطوبت خاک نیز از عوامل موثر در کاهش ترکیدگی میباشد همچنین جلوگیری ار تنش رطوبتی و اجتناب از آبیاری سنگین در زمان رسیدن میوها در این امر موثر میباشد. مضاف بر این موارد موفقیتهایی در استفاده از اسید جبیرلیک به نسبت ۱۵۰ در میلیون بعد از گل بدست آمده که البته عوارض ناشی از آن در غلضتهای بالاتر و کاهش گلدهی سال بعد نیز گزارش شده است . واریته مقاوم مناسبترین روش کاهش این خسارت میباشد رقم ملس ترش ساوه از مقاومترین نمونه ها در این خصوص میباشد.
در انتهای دوره رشد مواجه شدن با میوه های ترکیده بر روی درخت امری اجتناب ناپذیر است تعجیل و یا تاخیر در برداشت محصول میتواند دامنه خسارت اقتصادی را افزایش دهد توجه داشته باشید همزمان با افزایش میو های ترکیده محصول کلی باغ با افزایش وزن میوه های سالم و بهبود رنگ و کیفیت آن مواجه است در شرائطی معمول افزایش ۵ درصدی میوه های ترکیده با افزایش ۱۰ درصدی وزن کل محصول و بازارپسندی آن توأم میباشد پس مواجه با انارهای ترکیده بر روی درخت شما را به تعجیل در برداشت وا نداشته و با بازدید کلی باغ نسبت به رسیدن کل محصول اطمینان حاصل کنید. توجه داشته باشید سرمای هوا عامل اصلی بهبود رنگ میوه میباشد که این خود از عوامل ترکیدگی میوه نیز میباشد پس قبل از چیدن سراسری محصول کمی تامل کنید.

سرمازدگی درختان از مهمترین بیماریهای غیرپاتوژنیک انار محسوب میشود و دارای سطوح خسارت مختلف میباشد. اولین سطح خسارت مربوط سرمای دیر رس بهاره میباشد که در بعضی از سالها اتفاق می افتد. بدین صورت که در اواخر زمستان هوا بطور محسوسی گرم شده و فعالیت درختان را جلو می اندازند درخت زودتر از موعد سبز شده و درختان شروع به جوانه میکنند، در این حالت یک افت شدید دما که در اوائل بهار محتمل میباشد اسباب خشک شدن جوانه ها و یا حتی سر شاخه ها را فراهم میاورد که به کاهش قابل توجه محصول در آن سال منجر میگردد و تنها گلهای دوم و سوم انار در این سالها به بار خواهند نشست.
سرما زدگی در سطح دوم مربوط به سرمای زود رس پائیزه میباشد که در شرائط فعالیت درخت و قبل از خزان آن رخ داده و منجر به برگ ریزان یخ زدگی محصول روی درخت و آسیب شدید به بافتهای درخت میگردد که در مواردی چاره ای جز کف بر کردن درخت باقی نمی ماند.
در بدترین شرائط و در سطح سوم بروز سرمای شدید زمستانه برای دوره طولانی و با درجه حرارت زیر ۱۲- درجه سانتیگراد میباشد انار درختی است که بسته به واریته در دمای منفی ۲۰-۱۲ سانتیگراد دچار سرما زدگی شده و کلیه بافتهای چوبی آن در اثر یخ زدن آب موجود در سلولها از بین میرود. نمونه بارز آن سرما زدگی در دیماه سال ۱۳۸۶ که درجه هوا تا حدود ۱۸- درجه سانتیگراد در بسیاری از نقاط انار خیز نظیر خراسان، ساوه، اصفهان و… افت نمود و اسباب سرمازدگی و از بین رفتن باغات و افت محصول تا ۵۰ درصد تولید ملی گردید.
زردی کم برگی و پژمردگی از جمله علائم اولیه سرمای بهاره درختان آسیب دیده است. در شرائط حاد سرما زدگی زمستان پوست ناحیه طوق درختان متورق شده و از بین میرود و تیره شدن بافت چوبی درخت نشان از زوال آن بوده و چاره ای جز کف بر کردن درختان نمیباشد.
در صورت مواجه با سرمازدگی سطح ۳ چاره ای جز کف بر کردن درختان باغ ندارید. اگر پس از سرما زدگی در اوائل بهار درخت سبز نشد بیجهت منتظر معجزه نمانید بهترین انتخاب بریدن درختان و کف بر کردن آن میباشد نکته پر اهمیت و ظریف مسئله در نحوه بریدن درختان از ناحیه طوقه درخت میباشد. طوقه درخت محل تبدیل شده ریشه ها به تنه اولیه درخت میباشد و انشاب اولیه ساقه اصلی درخت در همین نقطه و بصورت گره های منشعب از ریشه قابل تشخیص است. بهترین محل برای بریدن درختان سرما زده مرز زیرین گرها و فاصله حدود ۵ سانتی از نقطه اتصال به ریشه ها میباشد. این کار هم به شکل گیری صحیح تنه جدید منجر شده و انشعاب شاخه اصلی به تنه را با تولید گره های جدید استحکام میبخشد و در کنترل پاجوشها بسیار موثر میباشد.

برای کف بر کردن درختان باغ سرما زده نیازمند برداشتن خاک اطراف طوقه تا محل زیرین طوق هستید. اگر سرمازدگی سراسری و شامل کلیه باغ میباشد استفاده از اره برقی جهت قطع درختان موثرتر میباشد. از کارگران بخواهید خاک اطراف طوق کلیه درختان را برداشته و پس از آن نسبت به برش سرتاسری درختان از ناحیه زیر گره طوق درخت توسط نیروی ماهر اقدام کنید. در شرائط سرمازدگی سراسرس حجم درختان قطع شده بسیار زیاد میباشد، دپوی این درختان در حاشیه باغ محل بسیار مناسبی برای سکونت جانوران موزی نظیر موش خواهد بود. پس ترجیح به معدوم کردن و سوزاندن شاخه های بریده شده میباشد. هم اکنون دستگاههای خردکن و رنده موتوری باغی عرضه شده که شاخه ها را بصورت رنده شده درآورده که مورد استفاده صنایع چوب میباشد.
در زمان مواجه با سرمازدگی سطح ۳ چند نکته قابل توجه میباشد. ابتدا یقین داشته باشید اگر باغات شما کمتر از ده سال سن دارند، از سال دوم پس از کف بر کردن درختان به تولید رسیده و در صورت توجه مناسب ظرف ۴ سال به بهره وری اولیه میرسند. در صورتیکه باغات سرمازده بیش از ده سال سن داشته و از عملکرد قبلی باغ بدلیل واریته نامناسب درختان و یا معماری نامناسب رضایت نداشتید توصیه ما به استفاده از زمان برای اصلاح باغ میباشد. ریشه کن کردن درختان نامناسب و جایگزینی آن با ارقام توصیه شده اصلاح معماری و تصیح تراکم درخت در هکتار، استفاده از پیوند روی پایه قدیمی و جلوگیری از رویش پاجوشها از پایه قدیمی و حفظ پیوند بعنوان شاخه و تنه اصلی جدید درختان از نکات ظریفی است که در مورد باغات نامرغوب سرما زده مورد توجه میباشد.
عمر مفید باغات انار ۳۰ تا ۴۰ سال است. سرمازدگی فرصت مناسبی برای حذف باغات پیر میباشد اگر عمر باغ بیش از ۲۵ سال میباشد باید توجه داشته باشید که جوان سازی موضوع دایری در مورد باغات انار نبوده و یک باغ مسن سرمازده نیز براحتی به نقطه اولیه بازنمیگردد. پس از زمان استفاده کنید و به فکر بازسازی باغ باشید. درختان باغ پیر سرمازده را از کف بریده و خاک محوطه باغ را توسط شخم زن عمیق برگردان کنید و اجازه دهید طبیعت و خورشید فرآیند تجزیه و بازسازی خاک از میکروارگانیسمهای مضرر را به انجام برسانند. چند سالی با شخم مداوم و کاشت گیاهان زراعی توصیه شده بستر باغ را احیا کنید و سپس با اطمینان از قابلیت باروری خاک نسبت به بازسازی باغ بر اساس معماری مورد نظر اقدام کنید.

آفتاب سوختگی میوه و تنه انار از دیگر بیماریهای غیرپاتوژنیک انار محسوب میشود. این عارضه باعث کاهش مرغوبیت و بازپسندی میوه میگردد زبرا پوست میوه های در معرض آفتاب شدید سوخته و سیاه شده و میوه ای بد شکل کم آب و بی کیفیت را بوجود می آورد. در شرایط حاد آفتاب سوختگی آب دانه ها تبخیر و تنها هسته آن مانده، میوه را غیر قابل مصرف میکند.
استفاده از ارقام مناسب جهت احداث باغ اولین قدم در کنترل این بیماری میباشد. کلیه ارقام پیشنهادی در همین سایت مقاومت خوبی به این بیماری داشته و در این میان رقم اصفهانی دانه سیاه یا همان ملس دانه سیاه یزدی از نمونه های خوب و مقاوم به آفتاب سوختگی میباشد.
نکته پر اهمیت دیگر در کنترل آفتاب سوختگی موضوع معماری باغات و تراکم درخت در هکتار و مسئله ظریف هرس درختان انار میباشد. در اقلیم گرم و سوزان انارکاری در ایران و مناطق حاشیه کویر پرورش میوه انار در سایه انداز شاخ و برگ درختان یک اصل محتوم میباشد. بی توجهی به این موضوع بعضا دامنه خسارت را تا آستانه اقتصادی ارتقا میدهد.
تنه درختان انار نیز در اثر تابش شدید و دمای زیاد محیطی دچار آفتاب سوختگی میشود و علائم آن شباهت زیادی به سرمازدگی درختان دارد با این تفاوت که در اینجا آلودگی تا سرشاخه ها نیز ادامه میابد و عمدتا در درختان مسن روی میدهد. در اثر تابش مستقیم به قسمتهای آفتاب گیر و بیشتر در سمت جنوب تنه درخت و سرشاخه های درختان انار، پوست متورق شده و از قسمت چوبی جدا میگردد. این خسارت بروی تنه های شیب دار و رو به جنوب بدلیل تابش عمودی شدیدتر میباشد. آفتاب سوختگی بعضا سرتاسر درخت را درگیر کرده و قسمت هوایی آنرا از بین میبرد اما ریشه ها سالم بوده و طی دو سال درخت تجدید میگردد. آفتاب سوختکی منجر به حمله حشرات چوبخوار به درخت شده که خود این مسئله به دامنه خسارت می افزاید. هرس صحیح و برخورداری از معماری مناسب باغات علی الخصوص در مناطقی با دمای ماندگار بالی ۴۰ درجه سانتیگراد در تابستان در جلوگیری از آفتاب سوختگی تنه درختان انار نقش اساسی دارد. در موارد محدود استفاده از رنگ آمیزی تنه و شاخه ها با مواد بی اثر سفید رنگ بر کاهش این مشکل موثر میباشد.
البته انار و درختان آن با عوامل بیماری زای دیگری نیز مواجه است که برای آشنایی با آن باید به منابع تخصصی آن مراجعه نمود. این عوامل در حال حاضر اسباب خسارات عمده ای در باغات انار نبوده و بیشتر مربوط به حوزه کار متخصصین میباشد.
مراجع :
۱- آفات و بیماریهای انار تالیف م. شاکری
http://www.anar-iran.ir

آی کشت


می پسندم 





با ارسال هر نظر، یک پله مارا به موفقیت نزدیک تر کنید.






کپی برداری از مقالات فقط با ذکر نام و لینک سایت امکان پذیر می باشد. و تمامی حقوق این سایت متعلق به اف اس پی مارکت می باشد.